Ο Θεός Άδης (Πλούτων) Ποταμός Αχέρων
Ο Αχέροντας και ο Άδης αποτελούν το πιο βαθύ και παρεξηγημένο κομμάτι της αρχαίας ελληνικής αντίληψης.
Δεν σχετίζονται με την έννοια της «κόλασης» ή της τιμωρίας, αλλά με το πέρασμα, τη συμφιλίωση με το αναπόφευκτο και την απόλυτη αμεροληψία.
Ο Ποταμός Αχέρων
Το όνομά του συνδέεται ετυμολογικά με το άχος (βαθύς πόνος, θλίψη).
Στη μυθολογία δεν ήταν απλώς ένα υδάτινο ρεύμα, αλλά το φυσικό και μεταφυσικό σύνορο ανάμεσα στον επάνω, φωτεινό κόσμο και στο βασίλειο των σκιών.
Ο ρόλος του Χάροντα: Στις όχθες του Αχέροντα στεκόταν ο ψυχοπομπός Χάρων με τη βάρκα του.
Εκεί απαιτούνταν ο οβολός κάτω από τη γλώσσα των νεκρών — όχι ως πληρωμή πλούτου, αλλά ως σύμβολο εκπλήρωσης των ταφικών τιμών.
Το Νεκρομαντείο: Κοντά στη συμβολή του Αχέροντα με τον Κωκυτό και τον Πυριφλεγέθοντα, οι ζωντανοί κατέβαιναν για να συναντήσουν τις ψυχές των προγόνων, αναζητώντας καθαρή γνώση και καθοδήγηση, απαλλαγμένοι από τις ψευδαισθήσεις της καθημερινής ζωής.
Ο Θεός Άδης (Πλούτων)
Ο Άδης δεν είναι ο «διάβολος» ούτε ενσάρκωση του κακού.
Είναι ένας από τους τρεις μεγάλους Κρονίδες (μαζί με τον Δία και τον Ποσειδώνα), ο οποίος έλαβε με κλήρο τον Κάτω Κόσμο.
Το όνομα: Α-ιδής, δηλαδή ο αόρατος, αυτός που δεν μπορεί να ιδωθεί.
Επειδή το όνομά του προκαλούσε δέος, οι αρχαίοι τον αποκαλούσαν ευφημιστικά Πλούτωνα, καθώς από τα σπλάχνα της γης πηγάζει κάθε πλούτος: τα μέταλλα, οι σπόροι, η γονιμότητα.
Χαρακτήρας: Είναι ο πιο αμερόληπτος και απαθής θεός.
Δεν δέχεται δωροδοκίες, δεν παρασύρεται από ικεσίες, κολακείες ή συναισθηματισμούς.
Αντιπροσωπεύει τη σιδερένια τάξη και τον τελικό νόμο στον οποίο υποκλίνονται όλοι ανεξαιρέτως — βασιλιάδες, φτωχοί, ισχυροί.
Η ένωση με την Περσεφόνη: Η σχέση του με την Περσεφόνη δεν αποτελεί απλώς μια αρπαγή, αλλά τη θεμελίωση της διαρχίας του Κάτω Κόσμου.
Η Περσεφόνη δεν είναι θύμα, αλλά γίνεται η σεβαστή, ισχυρή Βασίλισσα που κρατά τα κλειδιά της επιστροφής και της αναγέννησης της φύσης.
Η ιδέα ότι η ψυχή «ανεβαίνει προς τα επάνω»
Η αντίφαση αυτή έχει βαθιές ιστορικές και φιλοσοφικές ρίζες.
Η ιδέα ότι η ψυχή «ανεβαίνει προς τα επάνω» δεν υπήρχε από την αρχή στην αρχαία ελληνική σκέψη — είναι μεταγενέστερη.
Για τους αρχαίους Έλληνες της ομηρικής και κλασικής εποχής, η ψυχή πήγαινε προς τα κάτω για τρεις πολύ συγκεκριμένους, πρακτικούς και συμβολικούς λόγους:
1. Η ταφή και η επιστροφή στη Γη Η πρωταρχική αντίληψη ήταν άρρηκτα δεμένη με τη φύση και το σώμα:
Το σώμα θάβεται μέσα στη γη.
Όπως ο σπόρος πέφτει στο χώμα για να βρει τη σιωπή και τα σκοτεινά σπλάχνα της Γης, έτσι και η ψυχή, ως η αόρατη «σκιά» του ανθρώπου, ακολουθούσε τη φυσική κατάληξη του σώματος βαθιά μέσα στα έγκατα του κόσμου.
2. Το «επάνω» ανήκε αποκλειστικά στους Θεούς
Στην αρχαία κοσμοθεωρία, ο Όλυμπος και ο αιθέρας ήταν ο χώρος του καθαρού φωτός, της αθανασίας και των Ολύμπιων θεών.
Ο άνθρωπος ήταν θνητός (βροτός). Το να διεκδικήσει μια ψυχή να ανέβει στον ουρανό θεωρούνταν ύβρις.
Ο Κάτω Κόσμος δεν ήταν τιμωρία ούτε κόλαση· ήταν ο φυσικός, ισότιμος χώρος ανάπαυσης όλων των ανθρώπων, όπου ακόμη και μεγάλοι ήρωες όπως ο Αχιλλέας κατέληγαν ως σκιές.
3. Πότε και πώς άλλαξε και έγινε «προς τα επάνω»;
Η αντίληψη ότι η ψυχή είναι ελαφριά, άυλη και ανεβαίνει προς τον ουρανό διαμορφώθηκε σταδιακά αργότερα:
Ορφικά και Ελευσίνια Μυστήρια: Άρχισαν να μιλούν για την ψυχή ως «θεϊκή σπίθα» που απελευθερώνεται από το σώμα.
Πλάτωνας: Στη φιλοσοφία του (π.χ. στον Φαίδωνα), ο Πλάτωνας διαχώρισε το βαρύ, υλικό σώμα από την καθαρή ψυχή, η οποία έλκεται από τον κόσμο των Ιδεών ψηλά στον ουρανό.
Χριστιανισμός: Εδραίωσε οριστικά την ιδέα ότι ο Παράδεισος είναι ψηλά στον ουρανό, ενώ το σκοτάδι και η κόλαση έμειναν στα έγκατα της γης.
Στην αρχαία ελληνική ματιά, λοιπόν, ο «Κάτω Κόσμος» δεν δήλωνε υποβιβασμό, αλλά βάθος, γείωση, ρίζα και αλήθεια — μακριά από τα ψεύδη και τις εντυπώσεις του πάνω κόσμου.
ΣΑΡΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΣΤΡΑΤΑΚH (valentina) ΣΧΕΔΙΑΣΤΡIΑ ΔΗΜΗΟΥΡΓΟΣ ΕΡΕΥΝΗΤΡΙΑ
Σχόλια