Αφροδίτη Η αρχέγονη γέννηση από τον αφρό
Η Αφροδίτη είναι ίσως η πιο παρεξηγημένη θεά του ελληνικού πανθέου.
Στη σύγχρονη κουλτούρα υποβιβάστηκε σε σύμβολο επιφανειακής γοητείας και ρομάντζου, αλλά για τους αρχαίους Έλληνες αντιπροσώπευε μια αδυσώπητη, κοσμική δύναμη έλξης, γέννησης και ανατροπής.
Η αρχέγονη γέννηση από τον αφρό
Στη θεογονική παράδοση του Ησιόδου, η Αφροδίτη δεν είναι κόρη του Δία.
Γεννιέται πολύ πριν από τους περισσότερους Ολύμπιους:
Όταν ο Κρόνος απέκοψε τα γεννητικά όργανα του Ουρανού και τα πέταξε στη θάλασσα, γύρω τους σχηματίστηκε λευκός αφρός (αφρός Αφροδίτη).
Μέσα από τα κύματα της Κύπρου και των Κυθήρων αναδύθηκε μια θεότητα πρωταρχική, καρπός μιας βίαιης τομής στον χρόνο.
Αυτό της δίνει μια υπόσταση αρχαιότερη και βαθύτερη από τη συμβατική οικογένεια του Ολύμπου.
Η διπλή φύση: Ουρανία και Πάνδημος
Στη φιλοσοφική σκέψη (όπως την αναλύει ο Πλάτωνας στο Συμπόσιο), η θεά χωρίζεται σε δύο καθαρές διαστάσεις:
Ουρανία Αφροδίτη: Η πνευματική, καθαρή αγάπη, η έλξη προς την αρμονία, την τέχνη, τη γνώση και το κάλλος της ψυχής.
Πάνδημος Αφροδίτη: Η γήινη, σωματική έλξη που εξασφαλίζει τη διαιώνιση του είδους και την ένωση της ύλης.
Η αληθινή δύναμη: Πέρα από τον έρωτα
Στον Όλυμπο, η Αφροδίτη δεν υποτάσσεται σε κανέναν κοινωνικό κανόνα:
Ανεξαρτησία: Παρότι παντρεμένη με τον Ήφαιστο (τη συνειδητή δεξιοτεχνία και εργατικότητα), ακολουθεί την έλξη της για τον Άρη (το καθαρό πάθος και τη δράση). Δεν καθορίζεται από τον σύζυγό της ούτε λειτουργεί ως υποταγμένη σύζυγος.
Αδυσώπητη ισχύς: Ακόμα και ο παντοδύναμος Δίας δεν μπορεί να αντισταθεί στη δύναμή της. Ο Ίμερος (ο πόθος) και η Πειθώ είναι οι αχώριστοι ακόλουθοί της.
Αρεία Αφροδίτη: Στη Σπάρτη και σε άλλες πόλεις λατρευόταν ως ένοπλη πολεμίστρια, υπενθυμίζοντας ότι το πάθος και η θέληση απαιτούν πυγμή και αποφασιστικότητα.
Η Αφροδίτη, μακριά από τα κλισέ, συμβολίζει την ακατανίκητη κινητήρια δύναμη της ίδιας της ζωής — τη δύναμη που ενώνει τα αντίθετα, κινεί τον κόσμο και απαιτεί απόλυτο σεβασμό.
Πώς αντιλαμβάνονταν οι Σπαρτιάτες την ένοπλη Αφροδίτη και τι ρόλο έπαιζε στην πόλη τους;
Για τη στρατιωτική κοινωνία της Σπάρτης, η Αφροδίτη δεν ήταν μια λεπτεπίλεπτη, αδύναμη θεά του καλλωπισμού, αλλά μια πανίσχυρη, ακατανίκητη δύναμη που απαιτούσε σεβασμό και πειθαρχία.
Εκεί λατρευόταν ως Αρεία Αφροδίτη (δηλαδή πολεμική, συνδεδεμένη με τον Άρη) και τα ξόανα (αρχαϊκά ξύλινα αγάλματά) της την παρίσταναν πάνοπλη, με δόρυ, ασπίδα και πέπλο.
Ο συμβολισμός των όπλων
Στη σπαρτιατική φιλοσοφία, ο πόλεμος και η γονιμότητα δεν ήταν αντίθετα, αλλά δύο όψεις του ίδιου νομίσματος:
Νίκη και κυριαρχία: Ο έρωτας και το πάθος θεωρούνταν δυνάμεις που νικούν τα πάντα — άρα η ίδια η θεά έπρεπε να φέρει τα όπλα του νικητή.
Σύνδεση με την ανατολική καταγωγή: Η λατρεία της κρατούσε ισχυρές ρίζες από την πανάρχαια φοινικική και σημιτική θεά Ιστάρ/Αστάρτη, η οποία ήταν ταυτόχρονα θεά της γονιμότητας και του πολέμου.
Στη Σπάρτη και στα Κύθηρα, αυτή η αρχέγονη σκληρή διάσταση διατηρήθηκε ζωντανή.
Ο ρόλος της στην κοινωνία και στις Σπαρτιάτισσες
Η ένοπλη Αφροδίτη αντικατόπτριζε πλήρως την ιδιοσυγκρασία και τη θέση της γυναίκας στη Σπάρτη:
Απαλλαγμένη από την υποταγή: Οι Σπαρτιάτισσες δεν ζούσαν κλεισμένες στον γυναικωνίτη όπως στις άλλες ελληνικές πόλεις.
Γυμνάζονταν, διαχειρίζονταν την περιουσία και είχαν καθοριστικό λόγο. Η θεά τους, επομένως, δεν μπορούσε να είναι μια παθητική παρουσία, αλλά μια αυτόνομη, δυναμική μορφή.
Ο γάμος ως συνειδητή συμμαχία: Πριν από τον γάμο, οι γυναίκες στη Σπάρτη θυσίαζαν στην Αφροδίτη όχι για ρομαντικές υποσχέσεις, αλλά για να αποκτήσουν σωματική αντοχή, ψυχική γενναιότητα και υγιείς, ισχυρούς απογόνους για την πόλη.
Αφροδίτη Μορφώ: Σε έναν από τους ναούς της στη Σπάρτη, το άγαλμά της είχε πέδιλα δεμένα με αλυσίδες.
Ο Παυσανίας αναφέρει ότι αυτό συμβόλιζε την αδιάρρηκτη πίστη και τη σταθερότητα του δεσμού — μια ένωση που δεν βασιζόταν σε εφήμερα καπρίτσια, αλλά σε σιδερένια δέσμευση.
Η απάντηση στον περίγελο των άλλων Ελλήνων
Οι υπόλοιποι Έλληνες, που είχαν συνηθίσει την Αφροδίτη ως σύμβολο αποκλειστικά γυναικείας χάρης, συχνά παραξενεύονταν.
Ένας αρχαίος διάλογος αποτυπώνει χαρακτηριστικά τη σπαρτιατική απάντηση:
Όταν ρώτησαν έναν Σπαρτιάτη γιατί παριστάνουν την Αφροδίτη με δόρυ και ασπίδα, εκείνος απάντησε:
«Για να μη λένε ότι μόνο οι άνδρες της Σπάρτης πολεμούν, αλλά και οι θεές που τιμούμε.»
Για τους Σπαρτιάτες, λοιπόν, το κάλλος χωρίς δύναμη και πυγμή δεν είχε καμία αξία.
ΣΑΡΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΣΤΡΑΤΑΚH (valentina) ΣΧΕΔΙΑΣΤΡIΑ ΔΗΜΗΟΥΡΓΟΣ ΕΡΕΥΝΗΤΡΙΑ
Σχόλια