Η Τελέσιλλα του Άργους (περ. 510–494 π.Χ.) α
Η Τελέσιλλα του Άργους (περ. 510–494 π.Χ.) αποτελεί μία από τις πιο ξεχωριστές μορφές της αρχαίας ελληνικής ιστορίας:
μια σπουδαία λυρική ποιήτρια που, μπροστά στον αφανισμό της πατρίδας της, μετατράπηκε σε αρχιστράτηγο και έσωσε την πόλη από τους Σπαρτιάτες.
Από την αρρώστια στην ποίηση
Γεννημένη σε επιφανή οικογένεια του Άργους, η Τελέσιλλα ήταν εξαιρετικά φιλάσθενη στα νεανικά της χρόνια.
Αναζητώντας θεραπεία, απευθύνθηκε στο Μαντείο των Δελφών. Ο χρησμός που έλαβε ήταν λακωνικός: «Τὰς Μούσας θεραπεύειν» (Να υπηρετήσεις τις Μούσες).
Ακολουθώντας τον χρησμό, αφιερώθηκε στη μουσική και τη λυρική ποίηση. Όχι μόνο θεραπεύτηκε, αλλά εξελίχθηκε σε μία από τις εννέα διασημότερες λυρικές ποιήτριες της αρχαιότητας (τις «επίγειες Μούσες», πλάι στη Σαπφώ και την Ήριννα), συνθέτοντας ύμνους και παρθένεια άσματα που αγαπήθηκαν σε όλη την Πελοπόννησο.
Η καταστροφή στη Σηπεία (494 π.Χ.)
Η κρίσιμη καμπή ήρθε όταν ο βασιλιάς της Σπάρτης Κλεομένης Α΄ εισέβαλε στην Αργολίδα.
Στη μάχη της Σηπείας (κοντά στην Τίρυνθα), ο σπαρτιατικός στρατός συνέτριψε τους Αργείους με ένα αιματηρό τέχνασμα:
όσοι Αργείοι γλίτωσαν κατέφυγαν στο ιερό άλσος του Άργου, αλλά ο Κλεομένης έβαλε φωτιά στο δάσος, καίγοντας ζωντανούς περίπου 6.000 οπλίτες.
Το Άργος έμεινε κυριολεκτικά ακέφαλο.
Σχεδόν όλος ο ανδρικός μάχιμος πληθυσμός είχε χαθεί, και ο δρόμος προς την πόλη ήταν ορθάνοιχτος για τον σπαρτιατικό στρατό.
Το πολεμικό κάλεσμα στα τείχη
Όταν τα νέα της σφαγής έφτασαν στην πόλη, ο πανικός ήταν απόλυτος. Τότε η Τελέσιλλα ανέλαβε δράση:
Εξοπλισμός: Κατέβηκε στα ιερά και τους ναούς, ξεκρέμασε τα αναθήματα (ασπίδες, δόρατα και περικεφαλαίες παλαιών ηρώων) και συγκέντρωσε όσα οικιακά όπλα υπήρχαν στα σπίτια.
Συγκρότηση στρατού: Όπλισε τις γυναίκες κάθε ηλικίας, ενώ στους ηλικιωμένους και τους ανήλικους σκλάβους ανέθεσε τη μεταφορά εφοδίων και λίθων.
Παράταξη: Παρέταξε τις γυναίκες επάνω στις επάλξεις των τειχών, οργανώνοντάς τες σε αυστηρή αμυντική γραμμή, ενώ η ίδια στάθηκε μπροστά, φορώντας πανοπλία.
Η οπισθοχώρηση των Σπαρτιατών
Όταν ο Κλεομένης και ο συμβασιλέας Δημάρατος έφτασαν στα τείχη του Άργους, αντίκρισαν ένα απροσδόκητο θέαμα:
οι γυναίκες δεν θρηνούσαν, αλλά κρατούσαν όπλα, χτυπούσαν τις ασπίδες τους και έβγαζαν πολεμική ιαχή, έτοιμες να πέσουν μέχρις εσχάτων.
Ο Κλεομένης συνειδητοποίησε το στρατηγικό και ηθικό αδιέξοδο των Σπαρτιατών:
Αν νικούσαν: Η νίκη εναντίον γυναικών δεν θα έφερνε καμία δόξα, αλλά θα θεωρούνταν άνανδρη σφαγή.
Αν έχαναν ή είχαν βαριές απώλειες: Θα ήταν αιώνιο όνειδος και ντροπή για την ανίκητη πολεμική μηχανή της Σπάρτης να ταπεινωθεί από γυναίκες.
Διατάσσοντας υποχώρηση, οι Σπαρτιάτες αποχώρησαν, και το Άργος σώθηκε από την πλήρη καταστροφή και τη δουλεία.
Ο χρησμός της Πυθίας και η υστεροφημία
Οι ιστορικοί συνέδεσαν τη σωτηρία του Άργους με έναν παλαιότερο, αινιγματικό χρησμό της Πυθίας:
«Ἀλλ' ὅταν ἡ θήλεια τὸν ἄρσενα νικήσασα ἐξελάσῃ καὶ κῦδος ἐν Ἀργείοισιν ἄρηται...»(Αλλά όταν η γυναίκα νικήσει τον άνδρα, τον διώξει και κερδίσει δόξα στους Αργείους...)
Σε ένδειξη ευγνωμοσύνης, οι Αργείοι έστησαν μπροστά από το ιερό της Αφροδίτης μια μαρμάρινη στήλη.
Το ανάγλυφο απεικόνιζε την Τελέσιλλα με βιβλία ριγμένα στα πόδια της, να κοιτάζει μια περικεφαλαία που κρατούσε στα χέρια της, έτοιμη να τη φορέσει στο κεφάλι της.
Επιπλέον, καθιερώθηκε η ετήσια γιορτή των Υβριστικών, όπου κατά το έθιμο οι γυναίκες φορούσαν ανδρικούς χιτώνες και οι άνδρες γυναικεία πέπλα, τιμώντας την ημέρα που οι ρόλοι αντιστράφηκαν για να σωθεί η πόλη.
Το αυθεντικό αρχαίο άγαλμα δεν έχει διασωθεί, αλλά γνωρίζουμε με ακρίβεια τη μορφή του μέσα από τις αρχαίες πηγές, καθώς και από τα νεότερα γλυπτά που στήθηκαν προς τιμήν της.
Το αρχαίο ανάγλυφο του Παυσανία
Ο περιηγητής Παυσανίας (2ος αι. μ.Χ.), όταν επισκέφθηκε το Άργος, είδε και περιέγραψε τη μαρμάρινη στήλη που είχαν αφιερώσει οι Αργείοι έξω από το ιερό της Αφροδίτης:
«Ἔστι δὲ ἐπείργασται στήλῃ Τελέσιλλα ἡ ποιήτρια...»Στη στήλη εικονιζόταν η Τελέσιλλα όρθια, με τα ποιητικά της βιβλία και τους παπύρους ριγμένους στα πόδια της, ενώ κρατούσε στα χέρια της μια κορινθιακή περικεφαλαία, κοιτάζοντάς την με αποφασιστικότητα και ετοιμαζόμενη να τη φορέσει στο κεφάλι της.
Αυτή η σύνθεση συμβόλιζε ακριβώς τη στιγμή που η λυρική ποιήτρια άφηνε την τέχνη για να φορέσει τα όπλα και να υπερασπιστεί την πόλη της.
Σύγχρονα αγάλματα και μνημεία
Στην πλατεία του Άργους: Στο σύγχρονο Άργος έχει στηθεί μαρμάρινο μνημείο αφιερωμένο στην Τελέσιλλα, το οποίο αναπαριστά την ιστορική αυτή περιγραφή του Παυσανία: τη γυναίκα με τον αρχαιοελληνικό πέπλο που κρατά την πολεμική περικεφαλαία.
Στη νεοκλασική τέχνη: Κατά τον 19ο και 20ό αιώνα, η ηρωίδα του Άργους ενέπνευσε πολλούς Ευρωπαίους και Έλληνες γλύπτες, οι οποίοι φιλοτέχνησαν προτομές και αγάλματα ποιητριών-πολεμιστριών, άλλοτε με λύρα και άλλοτε με ασπίδα και κράνος.
ΣΑΡΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΣΤΡΑΤΑΚH (valentina) ΣΧΕΔΙΑΣΤΡIΑ ΔΗΜΗΟΥΡΓΟΣ ΕΡΕΥΝΗΤΡΙΑ
Σχόλια