Η Υψηλή Ραπτική και η Διεθνής Σκηνή
Έγινε ενημέρωση: 12 Αυγ
Όταν μιλάμε για τις αρχές έως τα μέσα του 20ού αιώνα στην Ελλάδα, μιλάμε για δημιουργούς που δεν σχεδίαζαν απλώς σε ένα χαρτί, αλλά κατανοούσαν βαθιά τη συμπεριφορά του υφάσματος — πώς πέφτει, πώς ράβεται και πώς αγκαλιάζει το σώμα.
1. Η Γλυπτική Ραπτική του Jean Dessès Εδώ φαίνεται ξεκάθαρα η μαεστρία του στο moulage (draping) και στη λοξή κοπή. Το ύφασμα (συνήθως μουσελίνα ή σιφόν) δεν στέκεται άκαμπτο, αλλά αγκαλιάζει το σώμα με πτυχώσεις που θυμίζουν αρχαία ελληνικά αγάλματα. Η έμφαση δίνεται στο πώς το ύφασμα τυλίγεται και ρέει γύρω από τη μέση και το μπούστο.
1. Γιάννης Ντεσσές (Jean Dessès, 1904–1970) Γεννημένος στην Αίγυπτο από Έλληνες γονείς, ο Ντεσσές μεσουράνησε στο Παρίσι, αλλά η έμπνευσή του ήταν βαθιά ελληνική. Ονομάστηκε «Βασιλιάς της Μουσελίνας» (chiffon). Δεν έραβε απλώς φορέματα, τα γλυπτούσε. Χρησιμοποιούσε την τεχνική του draping (πτυχώσεις) απευθείας πάνω στο σώμα, εμπνευσμένος από τα αρχαία ελληνικά αγάλματα. Τα υφάσματά του φαίνονταν σαν να ρέουν.
Μουλάζ (Moulage) και Λοξή Κοπή (Bias Cut)
Ο Jean Dessès δεν σχεδίαζε απλώς σε ένα επίπεδο τραπέζι κοπής. Η προσέγγισή του ήταν καθαρά γλυπτική.
Moulage (Draping): Πλάθοντας την αέρινη μουσελίνα και το σιφόν απευθείας πάνω στο μανεκέν, έβλεπε ζωντανά πώς αντιδρούσε το ύφασμα στη βαρύτητα.
Λοξή κοπή (Bias Cut): Έκοβε το ύφασμα διαγώνια, στις 45 μοίρες σε σχέση με το στημόνι και το υφάδι. Αυτή η τεχνική έδινε σε μη ελαστικά υφάσματα μια φυσική μηχανική ελαστικότητα. Έτσι, το ρούχο αγκάλιαζε το σώμα χωρίς την ανάγκη για σκληρές ραφές και αμέτρητες πένσες, προσφέροντας την ψευδαίσθηση ενός αρχαίου χιτώνα.
Μικρο-πιέτες: Για να δώσει δομή στα πιο λεπτά και ευαίσθητα νήματα, χρησιμοποιούσε αμέτρητες, ραμμένες στο χέρι μικροσκοπικές πιέτες που συγκρατούσαν τον όγκο.
Η Ραπτική ως Αρχιτεκτονική της Οθόνης
1. Τα Μεγάλα Ατελιέ και ο Οίκος Σκαλιντώ
Η εποχή αυτή ανήκει στους μεγάλους οίκους της Αθήνας (Σκαλιντώ, Κώστας Μαυρόπουλος, Ντίμης Κρίτσας, Γιάννης Βούρος). Δεν έραβαν απλώς ρούχα, έφτιαχναν καλούπια. Ο Οίκος Σκαλιντώ, ειδικά, ήταν συνώνυμος της πολυτέλειας και της απόλυτης θηλυκότητας, ντύνοντας την κοσμική Αθήνα και τις σταρ με δημιουργίες που έστεκαν αψεγάδιαστες.
2. Η Δομή Κάτω από το Ύφασμα
Όταν βλέπουμε τα αυστηρά ταγιέρ της Τζένης Καρέζη ή τα βραδινά, γεμάτα κίνηση φορέματα της Μαίρης Χρονοπούλου στη Φίνος Φιλμ, η μαγεία δεν βρισκόταν μόνο στο σχέδιο, αλλά στο εσωτερικό «χτίσιμο». Ήταν ρούχα δουλεμένα στο χέρι, με καραβόπανα, άψογες φόδρες, σκληρούς γιακάδες και πένσες υπολογισμένες χιλιοστό προς χιλιοστό. Είναι αυτή η βαθιά κατανόηση του πώς συμπεριφέρεται το ύφασμα από την πρώτη του ίνα μέχρι να πάρει την τελική του φόρμα στο σώμα.
3. Το Φως και η Κλωστή Με τη μετάβαση από τον ασπρόμαυρο στον έγχρωμο
κινηματογράφο, τα υλικά πήραν άλλη διάσταση. Οι δημιουργοί διάλεγαν μεταξωτούς ταφτάδες, βαρύ σατέν, οργάντζες και ποπλίνα, γνωρίζοντας ακριβώς πώς ο προβολέας του στούντιο θα αντανακλούσε πάνω στην υφή του νήματος. Η ύλη έπρεπε να δείχνει εξίσου πλούσια με την ιστορία.
Τα ρούχα αυτής της περιόδου έχουν αντέξει στον χρόνο ακριβώς επειδή η κατασκευή τους δεν έκανε καμία έκπτωση στην ποιότητα του υλικού και στη δεξιοτεχνία των χεριών.
Ο Σκαλίντο ήταν ένας σπουδαίος και πολύ γνωστός μόδιστρος/ράφτης θεατρικών παραστάσεων και του ελληνικού κινηματογράφου, ο οποίος μεσουράνησε κυρίως κατά τις δεκαετίες του 1950 και 1960.
Ήταν διάσημος για τις custom, εντυπωσιακές δημιουργίες του για τις μεγάλες πρωταγωνίστριες και τους ηθοποιούς της εποχής εκείνης.
Χαρακτηριστικά Στοιχεία
Θεατρικές & Κινηματογραφικές Επιτυχίες: Είχε αναλάβει το ράξιμο κοστουμιών και επίσημων ενδυμάτων (όπως τουαλέτες) για πολύ γνωστές παραστάσεις.
Ιστορικό high-light: Χαρακτηριστικό είναι το περιστατικό του καλοκαιριού του 1953 στο θέατρο «Ακροπόλ», όταν η γνωστή ηθοποιός Σπεράντζα Βρανά τού ζήτησε να της ράψει μια ιδιαίτερη τουαλέτα. Εκείνος δημιούργησε ένα εμβληματικό φόρεμα, πάνω στο οποίο σχηματίζονταν με γράμματα το όνομά της.
Κοστούμια εποχής: Θεωρούνταν από τους κορυφαίους τεχνίτες του είδους του, καθώς τα κοστούμια του ξεχώριζαν για τη σταθερότητα, την κομψότητα και την κινηματογραφική τους λάμψη στην «χρυσή εποχή» του ελληνικού σινεμά. !
Καθώς ο Σκαλίντο έζησε και μεσουράνησε στην «χρυσή εποχή» του ελληνικού θεάτρου και κινηματογράφου (δεκαετίες '50 - '60), οι αναφορές στο όνομά του υπάρχουν κυρίως σε αρχειακό υλικό, αυτοβιογραφίες ηθοποιών και εξειδικευμένα θεατρικά ρεπορτάζ, καθιστώντας τις άμεσες ψηφιακές φωτογραφίες των έργων του εξαιρετικά σπάνιες στο διαδίκτυο.
Ωστόσο, παρακάτω ακολουθεί ένα αναλυτικό ρεπορτάζ/αφιέρωμα για τη δουλειά του, τις μεγάλες του συνεργασίες και τον τρόπο που επηρέασε τη μόδα του θεάματος της εποχής:
Ρεπορτάζ: «Σκαλίντο: Ο Ράφτης των Αστεριών»
Το Στυλ και η Φιλοσοφία του
Ο Σκαλίντο δεν ήταν ένας απλός μόδιστρος της σειράς. Θεωρούνταν couturier του θεάτρου, καθώς κάθε του δημιουργία ήταν custom-made (ραμμένη αποκλειστικά πάνω στο σώμα και τον χαρακτήρα του εκάστοτε καλλιτέχνη). Τα ρούχα του έπρεπε να έχουν δύο βασικά χαρακτηριστικά:
Αντοχή και Σταθερότητα: Οι ηθοποιοί έπρεπε να χορεύουν, να κινούνται έντονα και να αλλάζουν γρήγορα στα παρασκήνια χωρίς να καταστρέφεται το ένδυμα.
Κινηματογραφική και Θεατρική Λάμψη: Χρησιμοποιούσε ακριβά υφάσματα, παγιέτες, φτερά και κεντήματα που «έγραφαν» εντυπωσιακά κάτω από τα δυνατά φώτα της σκηνής (προβολείς).
Η Συνεργασία με τα Μεγάλα Θέατρα
Το όνομά του συνδέθηκε στενά με τα εμβληματικά θέατρα της Αθήνας, όπως το Θέατρο «Ακροπόλ» και το Θέατρο «Βέμπο», τα οποία εκείνη την εποχή ανέβαζαν τις περίφημες αθηναϊκές επιθεωρήσεις. Οι επιχειρηματίες των θεάτρων αυτών ξόδευαν μυθικά ποσά για τα κοστούμια των θιάσων, και ο Σκαλίντο ήταν ο άνθρωπος που εμπιστεύονταν τυφλά. [1]
Το Ιστορικό Περιστατικό με τη Σπεράντζα Βρανά (Καλοκαίρι 1953)
Το πιο διάσημο ρεπορτάζ που διασώζεται για τη δουλειά του αφορά την παράσταση του 1953 στο «Ακροπόλ». Η εκρηκτική ηθοποιός Σπεράντζα Βρανά, γνωστή για το μπρίο και τις καμπύλες της, ήθελε ένα ρούχο που θα άφηνε εποχή και θα συζητιόταν από όλη την κοσμική Αθήνα.
Ο Σκαλίντο ανέλαβε την πρόκληση και σχεδίασε μια εφαρμοστή, εντυπωσιακή τουαλέτα, στην οποία είχε κεντήσει με στρασάκια και ειδικά γράμματα το όνομα «ΣΠΕΡΑΝΤΖΑ». Όταν η ηθοποιός βγήκε στη σκηνή, το κοινό ξεσπάσησε σε χειροκροτήματα, και το φόρεμα αυτό έμεινε στην ιστορία των αθηναϊκών παρασκηνίων ως δείγμα της εκκεντρικής και πρωτοποριακής δουλειάς του σχεδιαστή.
2. Γιάννης Ευαγγελίδης (Yannis Evangelides) Ήταν ίσως ο σημαντικότερος Έλληνας σχεδιαστής του Μεσοπολέμου (δεκαετίες 1920 και 1930). Είχε ατελιέ στην Αθήνα αλλά και στο Παρίσι. Έντυσε την αστική τάξη της εποχής, φέρνοντας την ευρωπαϊκή κομψότητα στην Ελλάδα, αλλά πάντα με μια αίσθηση μέτρου και εξαιρετικής ραπτικής ακρίβειας.
Σχέδιο: Στράπλες βραδινή τουαλέτα των μέσων του 20ού αιώνα.
Ύφασμα: Πολυτελές πράσινο (φιστικί) σατέν.
Μοτίβο: Ανάγλυφα χρυσά κεντημένα φυτικά και φλοράλ σχέδια, εμπνευσμένα από την ελληνική λαϊκή και αρχαϊκή τέχνη.
Το Θέατρο και η Μελέτη της Κλωστής
Στην Ελλάδα, μεγάλο κομμάτι του πρωτοποριακού σχεδιασμού δεν έγινε στις πασαρέλες, αλλά στο θεατρικό σανίδι, εκεί όπου το ένδυμα έπρεπε να αντέξει την κίνηση και το φως.
Κυρία Λίντε
Δημιουργός: Αντώνης Φωκάς
Περιγραφή:
Το κοστούμι αποτελείται από τέσσερα τεμάχια:
α. Μπλούζα με κλειστό ντεκολτέ
β. Μακριά φούστα
γ. Σακάκι
δ. Κάπα......https://www.nt-archive.gr/costume/292
Αντώνης Φωκάς (1889–1986) Ο θρυλικός ενδυματολόγος του Εθνικού Θεάτρου.
Ο Φωκάς δεν ήταν απλώς σχεδιαστής· ήταν μελετητής της ύλης. Πριν σχεδιάσει, μελετούσε την ύφανση, το νήμα, τις φυσικές βαφές και το πώς έπεφτε το ύφασμα σε κάθε ιστορική περίοδο. Για τις αρχαίες τραγωδίες, δημιουργούσε κοστούμια που έμοιαζαν βαριά και μνημειακά, παίζοντας με τις υφές των υλικών. Αν κάποιος καταλάβαινε την ψυχή της κλωστής, ήταν αυτός.
2. Η Θεατρική Μνημειακότητα του Αντώνη Φωκά Στα κοστούμια που σχεδίαζε για το Εθνικό Θέατρο (ειδικά για τις παραστάσεις στην Επίδαυρο), η έμφαση δινόταν στο βάρος του νήματος. Παρατηρώντας τη γραμμή, βλέπουμε πώς οι πτυχώσεις του ενδύματος είναι σχεδιασμένες για να αναδεικνύονται κατά την κίνηση του ηθοποιού στο φυσικό φως, μιμούμενες τις αυστηρές κάθετες γραμμές του αρχαίου ενδύματος.
Υφαντική στον Αργαλειό και το Βάρος της Ύλης
Στο θέατρο, η υφή πρέπει να «γράφει» στο φως και η κίνηση του ρούχου να είναι θεατρική. Ο Αντώνης Φωκάς ξεκινούσε κυριολεκτικά από το νήμα:
Πρωτογενής ύφανση: Αντί να αγοράζει έτοιμα υφάσματα, συχνά παρήγγειλε την ύφανσή τους σε παραδοσιακούς αργαλειούς, χρησιμοποιώντας ακατέργαστο μαλλί, χοντρό βαμβάκι ή λινάρι.
Γεωμετρία του βάρους: Κατανοούσε απόλυτα πώς το βάρος μιας ίνας επηρεάζει την πτώση του ενδύματος. Για τα κοστούμια των αρχαίων τραγωδιών, χρησιμοποιούσε πιο βαριά νήματα στον ποδόγυρο για να πετυχαίνει μνημειακές, βαθιές και σταθερές πτυχώσεις, όμοιες με εκείνες των αγαλμάτων, καθώς οι ηθοποιοί κινούνταν.
4. Γιάννης Τσαρούχης (1910–1989) Αν και τον ξέρουμε κυρίως ως σπουδαίο ζωγράφο, ο Τσαρούχης υπήρξε καθοριστικός ενδυματολόγος από τη δεκαετία του '30. Ενσωμάτωσε τη λαϊκή παράδοση και το βυζαντινό στοιχείο στα ρούχα του. Τα κοστούμια του δεν ήταν απλώς ρούχα, ήταν κινούμενοι πίνακες, με τεράστια έμφαση στο πώς το χρώμα του υφάσματος αντιδρούσε κάτω από τους προβολείς.
4 Το Χρώμα και η Παράδοση του Γιάννη Τσαρούχη Ο Τσαρούχης αντιμετώπιζε το κοστούμι ως ζωγραφικό καμβά. Εδώ φαίνεται η μελέτη του πάνω στις παραδοσιακές ελληνικές ενδυμασίες, με έντονα χρώματα, συνδυασμούς διαφορετικών υφών και μοτίβα που συχνά ζωγραφίζονταν στο χέρι πάνω στο ίδιο το πανί.
. Φυσικές Βαφές, Πατίνα και Απλικέ
Η επεξεργασία της επιφάνειας ήταν εξίσου σημαντική με τη ραφή, ειδικά για τον Γιάννη Τσαρούχη και τον Νίκο Εγγονόπουλο.
Χειροποίητες βαφές: Βουτούσαν τα υφάσματα σε φυτικές βαφές, τσάι ή άλλα φυσικά υλικά για να «σπάσουν» την εργοστασιακή γυαλάδα της κλωστής. Ήθελαν τα υφάσματα να έχουν «πατίνα» — να φαίνονται ζωντανά, φορεμένα και με ιστορία.
Ζωγραφική στο πανί και Απλικέ: Ως ζωγράφοι, συχνά επενέβαιναν απευθείας στο ρούχο με πινέλα ή έραβαν ετερόκλητα υλικά το ένα πάνω στο άλλο (μετάξι μαζί με τραχιά λινάτσα), αλλάζοντας την υφή και τον τρόπο που το νήμα αντανακλούσε το φως.
5 Εσωτερική Αρχιτεκτονική (Tailoring)
Ο Γιάννης Ευαγγελίδης έφερε την πειθαρχία της παρισινής ραπτικής ακριβείας.
Το «χτίσιμο» του ρούχου: Η τέχνη στα ταγιέρ και τα παλτό του κρυβόταν ανάμεσα στο ύφασμα και τη φόδρα. Χρησιμοποιούσε σκληρά υλικά (όπως το καραβόπανο από τρίχα αλόγου) στο στήθος και τους γιακάδες. Αυτά τα υλικά στερεώνονταν με χιλιάδες αόρατες χειροποίητες βελονιές (πικέ), δημιουργώντας έναν εσωτερικό σκελετό που κρατούσε το ρούχο αψεγάδιαστο.
Σχέδιο κοστουμιού από τον Νίκο Εγγονόπουλο. Πηγή: Cypria Auctions
Η Ανατροπή του Νίκου Εγγονόπουλου
Η προσέγγιση του Εγγονόπουλου στο ένδυμα είχε καθαρές επιρροές από τον σουρεαλισμό και τη βυζαντινή τέχνη. Τα σχέδιά του δίνουν την αίσθηση του όγκου και της κίνησης, χρησιμοποιώντας συχνά αντισυμβατικούς συνδυασμούς όγκων και αυστηρές, γεωμετρικές γραμμές.
ΣΑΡΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΣΤΡΑΤΑΚH (valentina) ΣΧΕΔΙΑΣΤΡIΑ ΔΗΜΗΟΥΡΓΟΣ ΕΡΕΥΝΗΤΡΙΑ
Σχόλια